Pot met goud

Inmiddels zien we best vaak het feit voorbijkomen: in 1 theelepel aarde zitten meer micro-organismen dan alle dieren en mensen bij elkaar die op de aarde leven. Niet te zien met het blote oog, zo microscopisch klein, maar toch van onschatbare waarde voor de gezondheid van alle planten die er in groeien. En als we nog wat verder uitzoomen: voor alle insecten en dieren die van die planten leven. En nog verder: voor alle mensen op aarde, want zonder gezond voedsel houden wij het ook niet lang vol. De bodem zouden we moeten waarderen zoals we goud waarderen.

Al vanaf de start van Bloem en Oogst bewerken we de bodem zo min mogelijk. Voor ons is het onze natuur geworden, op deze manier werken we het meest in harmonie met de plek waar onze kwekerij zich bevindt. Eens in de zoveel tijd kijken we weer naar de verschillende stromen: wat stoppen we er in en wat komt er uit? Waar kan een stroom nog weer ingezet worden, in een 'nieuwe' vorm? Hoe kunnen we zoveel mogelijk kwekerij-gebonden onze bloemzaden telen?

Een duidelijke stroom of input, zoals dat dan volgens de regels van Skal heet, is de potgrond waar we elk jaar weer velen zaden in opkweken. Met een verzekerd resultaat kweekten we altijd in ingekochte biologisch gecertificeerde potgrond, maar al een aantal jaren hebben we de wens om onze eigen zaai- en potgrond te maken. Volledig van materiaal van eigen erf en ook niet onbelangrijk: helemaal turfvrij.

Turf is decennia lang gretig gebruikt voor onder andere grootschalige plant-op-pot-teelt. De eigenschappen van turf (gedroogd veenmos) zijn fantastisch: vochtregulerend en bevorderend voor de wortelgroei van planten. Een zeer groot nadeel is de wijze waarop turf verkregen wordt. In oa Canada en Oost-Europa worden er grote oppervlakten veenmos gebieden afgegraven om het door de eeuwen heen gevormde veen (laagje op laagje in water verteerde plantenresten) te winnen. Eenmaal uit de grond gehaald zal het weer eeuwen duren voor er weer veen vormt. Een laagje van 1 cm veen duurt 10 jaar om te groeien. En door het afgraven komt er veel koolstof vrij in de atmosfeer, wat al die tijd in de bodem was opgeslagen. Hoog tijd om turf als ingrediënt in potgrond te vervangen en de veenmos-landschappen te sparen. Karin Bodewits, bioloog en biochemicus, schreef er een helder boek over en ook Stichting Turfvrij richt zich op educatie over een turfvrije land -en tuinbouwsector.

Maar dat is niet zomaar gedaan. Er is al jaren een groep Nederlandse kwekers actief bezig met proeven om een geschikte combinatie van ingrediënten te vinden die stabiele resultaten geeft, waar kwekers die veel potplanten kweken op kunnen vertrouwen. Kokosvezel, wolpellets, gehakseld stro, gehakseld olifantengras (Miscanthus), het zijn mogelijke alternatieven voor turf. Samen worden er mooie stappen gezet richting turfvrije en ecologisch vriendelijke opkweek-producten.

Wij proberen dit jaar een mengsel van onze eigen compost, met wormenmest en gecomposteerde houtsnippers. Onze eigen compost bestaat uit grasmaaisel, oude bloemstelen, gewiede planten en blad van de kwekerij, dit noemen we ook wel groencompost. We starten onze nieuwe composthoop in maart/april. Dan is er veel gewied materiaal van de teeltvakken en groeit het gras al weer hard. Het grove materiaal, zoals oude bloemstelen, gaat eerst door de hakselaar. Die maakt er kleine stukjes van zodat het composteer proces sneller gaat. We hebben 3 compostbakken van 1,5m x 1,5m x 1,5m en 1 bak van 2,5m x 1,5m x 1,5m. De grote van de bak is belangrijk, omdat we een composthoop willen die heet wordt. Door het grasmaaisel, waar veel stikstof in zit, en andere groene en bruine ingrediënten wordt de hoop binnen een paar dagen 65 graden. Dit is ideaal, want met die temperatuur gaan alle (onkruid) zaden na +/- 4 dagen dood. De temperatuur mag liever niet hoger worden dan max 70 graden, want dan gaan veel van de bacteriën die juist helpen met composteren, dood. Er zijn complete formules te vinden op het internet over wat precies de verhouding tussen 'bruin' en 'groen' moet zijn van de ingrediënten op de composthoop. Wij houden 1:2 aan. Lekker simpel en het werkt voor ons. We bouwen de hoop laag voor laag op met bruin en groen materiaal. Bruin materiaal bevat stro, bruine bladeren, oude houtsnippers, hooi, droge takjes et cetera. En groen materiaal bevat grasmaaisel, verse bloemstelen/blad, onkruid en gewiede planten. Het hangt een beetje af hoe vochtig het 'groen' is wat je toevoegt, maar we geven de composthoop om de paar lagen ook water. Het composteringsproces heeft naast zuurstof ook water nodig. Hoeveel is een beetje lastig te duiden. Niet te nat, niet te droog :).

Koud composteren van je composthoop kan ook. Dit is een optie wanneer je maar een kleine hoop kunt maken en het lastiger is om ideale temperatuur van 65 graden te bereiken. Het duurt alleen wat langer voordat het volledig composteert. Als er eventueel zaden van onkruiden in zitten, dan kunnen die overleven, maar je krijgt uiteindelijk een mooie compost.

Onze groente -en fruitresten laten we in een zelfgemaakte wormenbak omzetten door wormen, die in ruil daarvoor rijke wormenmest achterlaten. Dit dient als voeding voor de jonge zaailingen, gecombineerd met onze groencompost. Van de houtsingels rondom de kwekerij snoeien we jaarlijks takken, die we verhakselen en composteren. De houtcompost moet in ons potgrondmengsel zorgen voor structuur en vochtregulatie. In een verhouding van 8:1:1 (groencompost-houtsnippers-wormenmest) lijkt het erop dat we zelf zo'n 2 kuub aan eigen potgrond kunnen maken. Voor ons is dit voldoende omdat we zo veel mogelijk onze jonge plantjes vanuit zaaitrays uitplanten. We proberen het verpotten vanuit tray naar een formaat P9-potje over te slaan op deze manier.

Het klinkt misschien wat overdreven, maar voor ons voelt het kunnen maken van kwekerij-eigen potgrond als een 'pot met goud'. Misschien nog meer overdreven, maar ons leven zit er in. Onze aandacht, onze energie, alle tijd die we doorbrengen op deze plek. Alle bloemen die hun hele levenscyclus vervolmaken en generatie op generatie mogen ontwikkelen. Het zit in onze bodem, in onze zaden. Miljoenen micro-organismen die van onschatbare waarde zijn.

We zijn ook heel benieuwd hoe ons eigen potgrond-mengsel het doet, hoe onze zaden er in kiemen en hoe onze zaailingen er in opgroeien. We hopen er op dat we weer een stukje van de kringloop op onze kwekerij kunnen vervullen.